نگاهی به بیماری دیابت

نگاهی به بیماری دیابت

دیابت:

دیابت یک اختلال متابولیک در بدن است که دو نوع اصلی دارد.

نوع اول این بیماری ممکن است ژنتیکی باشد و در آن توانایی تولید ھورمون انسولین در بدن از بین میرود و تخریب سلولھای بتا در پانکراس منجر به نقص تولید انسولین میشود. این نوع دیابت ناشی از واکنش ایمنی و یک اختلال ناشی از جھش ھای شناخته شده است. علت اصلی از دست رفتن سلولھای بتا، بدلیل واکنش ایمنی سلولی است. در پی تخریب سلولھای بتا توسط لنفوسیتھا ترشح انسولین کاھش مییابد تا جایی که انسولین موجود نمیتواند قند خون را تنظیم کند. بعد از از دست رفتن ٨٠ تا ٩٠ درصد از سلولھای بتا ھایپرگلایسمی (افزایش قند خون) اتفاق میافتد. در این مرحله است که بیمار نیازمند انسولین خارجی میشود تا از بروز کتوز جلوگیری شود و ھایپرگلایسمی و متابولیسم چربی و پروتئین کنترل شود.

نوع دوم این بیماری ممکن است به علت بی تحرکی واضافه وزن باشد و بدن در برابر انسولین مقاوم شده و بنابراین انسولین تولیدی نمیتواند عملکرد طبیعی خود را انجام دھد. که در نھایت ممکن است به تخریب سلولھای بتای پانکراس و نقص کامل تولید انسولین منجر شود. در این نوع دیابت که بین ٩٠ تا ٩۵ درصد انواع دیابت را تشکیل میدھد، بدن فرد مبتلا انسولین تولید میکند و حتی ممکن است غلظت انسولین در خون از مقدار معمول آن نیز بیشتر باشد اما گیرنده ھای سلولی فرد نسبت به انسولین مقاوم شده و در حقیقت نمیگذارند انسولین وارد سلولھا شود.  دیابت نوع دوم در افراد چاق و در زنان بیشتر دیده میشود. در این نوع دیابت کتواسیدوز به ندرت خود به خود ایجاد میشود. این نوع از دیابت معمولاً سالھا تشخیص داده نشده باقی میماند زیرا ھایپرگلایسمی به تدریج ایجاد میشود و در اوایل در حدی نیست که علائم کلاسیک دیابت را نشان دھد. با این حال این بیماران در معرض انواع عوارض دیابت قرار دارند. مقاومت به انسولین ممکن است با کاھش وزن و دارودرمانی کمتر شود ولی به ندرت به حد طبیعی باز میگردد.

دیابت بارداری: ھر نوع افزایش گلوکز خون از مقدار طبیعی را در طی بارداری دیابت بارداری می گویند. این اثر با افزایش مقاومت بدن به انسولین و افزایش انسولین برای جبران این مشکل ایجاد میشود. حاملگی میتواند حتی نواقص خفیف ترشح انسولین را آشکار کند، این امر منجر به ایجاد عدم تحمل به گلوکز و دیابت بارداری میشود.دیابت بارداری میتواند منجر به عوارض جدی و گسترده برای مادر و نوزاد شود. این عوارض را میتوان با تشخیص و درمان مناسب کاھش داد.

خیلی از بیماران به راحتی در یکی از دسته ھای مشخص دیابت جای نمیگیرند. افزایش قند خون ناشی از دیابت سبب تخریب رگھای بسیار ریز در بدن میشود که میتواند اعضای مختلف بدن ھمچون کلیه، چشم و اعصاب را درگیر کند.

علائم

در مراحل ابتدایی ممکن است دیابت بدون علامت باشد. بسیاری از بیماران به طور اتفاقی در یک آزمایش شناسایی میشوند. با بالاتر رفتن قند خون، علائم دیابت آشکارتر میشوند. پرخوری، پرنوشی، پرادراری از علایم شایع اولیه دیابت است.

تشخیص

بر اساس آخرین معیارھای انجمن دیابت آمریکا تشخیص دیابت با ثبت یکی از موارد زیر قطعی است.

آزمایش هموگلوبین A1C: این آزمایش خون ، که نیازی به ناشتا بودن ندارد ، بیانگر میزان قند خون شما در طی دو یا سه ماه گذشته است. این میزان قند خون متصل به هموگلوبین ، را اندازه گیری می کند.هرچه قند خون شما بیشتر باشد ، هموگلوبین بیشتری با قند متصل خواهید داشت. A1C 6.5% و بالاتر ابتلا به دیابت را نشان می دهد. A1C بین %۵.۷ و %۶.۴ نشان دهنده پیش دیابت است. زیر%۵.۷ طبیعی می باشد.

آزمایش قند خون ناشتا(FPG): یک نمونه خون بعد از ۸ ساعت ناشتا بودن و معمولا اول صبح ارزیابی می شود. میزان قند خون ناشتا کمتر از ۱۰۰ میلی گرم دردسی لیتر طبیعی است. میزان قند خون ناشتا از ۱۰۰ تا ۱۲۵ میلی گرم در دسی لیتر پیش دیابت درنظر گرفته می شود. اگر نتیجه ۱۲۶ میلی گرم دردسی لیتر یا بالاتر باشد ، ابتلا به دیابت را نشان می دهد.

تست تحمل گلوکز خوراکی(OGTT): برای این آزمایش ، میزان قند خون را بعد از حداقل هشت ساعت ناشتا و سپس دو ساعت بعد از خوردن محلول حاوی گلوکز اندازه گیری می شود : قند خون کمتر از ۱۴۰ میلی گرم دردسی لیترطبیعی است. بین ۱۴۰ تا ۱۹۹ میلی گرم دردسی لیتر پیش دیابت است. بیشتر از ۲۰۰ میلی گرم در دسی لیتر نشانگر دیابت است.

آزمایش قند خون تصادفی: نمونه خون در زمان تصادفی گرفته می شود. صرف نظر از زمان آخرین غذا خوردن ، اگرمیزان قند خون تصادفی ۲۰۰ میلی گرم در هر دسی لیتر یا بالاتر نشان دهنده دیابت است.

درمان

درواقع درمانی قطعی برای دیابت وجود ندارد وتنھا میتوان آن را کنترل کرد که در مراحل حاد قرار نگیرد دیابت یک بیماری جدی است و برای درمان آن از ھرگونه خود درمانی بپرھیزید و به پزشک مراجعه کنید ولی تغییر سبک زندگی و پایش منظم قند خون از کارھایی است که افراد مبتلا به دیابت میتوانند انجام دھند. در درمان دیابت تیپ ١ عموما از تزریق انسولین استفاده میشود و انواع انسولین از نظر طول اثر به ۵ دسته تقسیم میشوند: Rapid-acting ، Regular or short-action، Intermediate-acting، long-acting  ،Ultra-long-acting

برای درمان برخی مبتلایان به دیابت تیپ ٢ ورزش و رژیم غذایی اکتفا میکند و بعضی نیازمند دارو درمانی ھستند.

انواع داروھایی که در دیابت استفاده میشوند، بر اساس مکانیسم عمل: ١.داروھای افزایش دھنده ترشح انسولین از پانکراس مانند گلی بنکلامید ٢.داروھایی که جذب گلوکز (قند) در روده را کاھش میدھند مانند آکاربوز ٣.داروھای بھبود دھنده مصرف انسولین توسط بدن مانند پیوگلیتازون ۴.کاھش تولید قند در کبد و افزایش دفع قند در ادرار مانند متفورمین ۵. .داروھای افزایش دھنده ترشح انسولین از پانکراس بعلاوه کاھش تولید قند خون در کبد مانند سیتاگلیپتین ۶.مھار بازجذب گلوکز در کلیھ و افزایش دفع قند در ادرار مانند امپاگلیفلوزین

رژیم غذایی و تغذیه افراد دیابتی

مهمترین هدف برنامه ریزی غذایی افراد دیابتی ،حفظ ثبات نسبی قند خون در محدوده طبیعی است. جهت تحقق این امر، باید بین غذای مصرفی با انسولین و فعالیت بدنی و ورزش تعادل برقرار کنید.از این رو نیاز به یک برنامه ریزی منظم هست. اگر انسولین تزریق می کنید، مقدار انسولین مورد نیاز، باید مطابق با مقدار غذای دریافتی شما باشد. مقدار و نوع انسولین مورد نیاز، باید با پیگیری قند خون تعیین شود. اگر چاق هستید رسیدن به وزن مناسب بسیار مهم است.هدف دیگر، بازگشت میزان چربی به مقادیر طبیعی است.

افراد در معرض ابتلا به دیابت

همه افراد بالاتر از ۴۵ سال در صورتی که چاق باشند (BMI مساوی یا بیشتر از ۲۵ باشد،وبرای نژاد آسیایی BMI برابر ۲۲ در نظر گرفته می شود) و یا یکی از چندین ریسک فاکتورزیر را داشته باشند:

– سابقه ابتلا به دیابت در خانواده درجه یک (پدر ، مادر ، خواهر ، برادر)

– فشار خون مساوی یا بالاتر از ۱۴۰ / ۹۰میلی لیتر جیوه

HDL-  (کلسترول خوب) مساوی یا کمتر از ۳۵ میلی گرم در دسی لیتر و تری گلیسرید مساوی یا بیشتر از ۲۵۰ میلی گرم در دسی لیتر

– سابقه دیابت حاملگی و یا تولد نوزاد با وزن بیش از ۴ کیلوگرم

– عدم تحرک فیزیکی

– مبتلا بودن به کیست های متعدد تخمدان

– داشتن سابقه بیماری عروقی

– داشتن علائم مقاومت به انسولین مثل وجود ضایعات قهوه ای رنگ در چین های بدن

– قند خون بالا در آزمایش های تحمل گلوکز و یا قند خون ناشتا

عوارض حاد دیابت :

  1. کتواسیدوز: این عارضه در نتیجه کمبود انسولین و افزایش هورمونهای تنظیم کننده متقابل قند خون ( عمدتا گلوکاگون) ایجاد می شود.این عارضه با افزایش قند خون بیش از mg/dl 250 و پیدایش اجسام کتونی و اسیدی شدن خون همراه است. عفونت و قطع ناگهانی انسولین در مبتلایان به دیابت نوع یک در پیدایش این وضعیت نقش مهمی دارد. و علائمی مانند: تهوع ،  استفراع ،  درد شکمی ، تشنگی ، پرنوشی ، پر ادرای ، ضعف ، خستگی ، بی اشتهایی دارد. در معاینه بیمار، افزایش ضربان قلب ، کاهش قوام ارتجاعی پوست ، افت فشار خون وضعیتی ، گرمی یا خشکی پوست ، افزایش تعداد تنفس ، بوی استون در هوای باز دمی ، تغییر وضعیت روانی تا اغماء ممکن است مشاهده شود.
  2. سندرم ھایپراسمولارغیرکتونیک ھایپرگلایسمیک: کمبود انسولین و ناکافی بودن مصرف مایعات ، عفونت های شدید از علل زمینه ساز این وضعیت حاد می باشد. این وضعیت بیشتر در افراد مسن دیابت نوع۲ ممکن است ظاهر شود و علائمی مانند : پرادراری ، افت فشارخون وضعیتی ، انواع نشانه های عصبی و احتمالاً کما دارد و در معاینه فیزیکی، علائم از دست رفتن شدید آب بدن ، افزایش تعداد ضربان قلب ، تغییر وضعیت ذهنی پدیدار می شود.
  3. ھایپوگلایسمی (افت قند خون)

عوارض مزمن دیابت : نفروپاتی (بیماری ھای کلیوی) ، رتینوپاتی (اختلالات بینایی) ، نوروپاتی (اختلالات اعصاب)، بیماری ھای عروق کرونر و افزایش ریسک سکته مغزی